Op weg naar Malta?

Klik door naar: overleg kabinet - klankbordgroep Malta - wat nu?

1. JULI 2005 – OKTOBER 2005: In dialoog met Minister Van Mechelen

14 JULI 2005

Op het kabinet van Minister Van Mechelen vindt een overleg plaats waarbij zowel kabinet, het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE), de Afdeling Monumenten & Landschappen (AML) en het Forum Vlaamse Archeologie aanwezig zijn. Het Forum krijgt er de gelegenheid zichzelf voor te stellen en houdt de Vlaamse Archeologie tegen het licht. Zo worden het sociale aspect, de mangelende verhouding archeologie - ruimtelijke ordening, de financiering, de uitvoeringsmodaliteiten en het gebrek aan preventieve archeologie naar voor gebracht en vergeleken met het buitenland. Vervolgens worden vanuit het VIOE, AML en het kabinet de verschillende visies ten opzichte van de noodzakelijke veranderingen toegelicht, ondermeer de daadwerkelijke implementatie van Malta. Hieruit blijkt dat de verschillende instanties aan een verandering werken. Wel blijken de daadwerkelijke gevolgen op het terrein vooralsnog moeilijk in te schatten. Dit overleg is in eerste instantie een kennismakingsronde. Vanuit de Vlaamse overheid wordt het Forum erkend als een gesprekspartner en onafhankelijke pleitbezorger voor de archeologie in Vlaanderen. Het kabinet is bereid de dialoog met het Forum verder te zetten.

(eerste persnota FVA)
(powerpoint ‘Forum Vlaamse Archeologie’, in pdf)

22 SEPTEMBER EN 17 OKTOBER 2005

Op 22 september en 17 oktober 2005 wordt het overleg met het kabinet verder gezet. Verschillende thema’s komen aan bod.

Evaluatie studienamiddag Malta, 1 september 2005.
O.a. naar aanleiding van het eerste overleg werd door het VIOE en toenmalig AML op 1 september 2005 een studienamiddag georganiseerd rond de verschillende mogelijke Malta-modellen. Het Forum evalueert dit algemeen als een goed initiatief, maar betreurt het gebrek aan synthese en signalen vanuit het kabinet. Het kabinet is echter van mening dat de Klankbordgroep Malta een belangrijke rol dient te spelen bij de uitwerking van Malta en dat de gevraagde signalen dan ook voorbarig zouden zijn.

Samenstelling Klankbordgroep
De ‘Klankbordgroep Malta’ wordt in overleg samengesteld. Deze klankbordgroep zal de ‘Werkgroep Malta’ (VIOE en toenmalig AML) begeleiden bij de uitwerking van een conceptnota rond Malta. Deze nota moet de decreetswijziging, noodzakelijk voor de implementatie van Malta, voorbereiden. Om de klankbordgroep werkbaar te houden, wordt geopteerd één vertegenwoordiger per instantie te laten zetelen. Deze groep, samengesteld uit alle geledingen van het archeologisch veld, wordt verder uitgebreid met andere belanghebbende sectoren.

(samenstelling klankbordgroep)

Discussienota Malta en resultaten opiniepeiling FVA
Op 17 oktober 2005 worden de eerste voorlopige resultaten van de Forum-opiniepeiling toegelicht, in functie van de bespreking van de discussienota Malta. Deze nota, opgesteld door de Werkgroep Malta ter voorbereiding van de werking van de klankbordgroep spitst zich in deze fase toe op de thema’s financiering en uitvoering. Het Forum benadert de nota van uit het oogpunt van de resultaten van haar opiniepeiling.
Welk Malta-model ook gekozen wordt, volgens de opiniepeiling is een sterke hand van de overheid een noodzaak. Het kabinet stelt dat deze discussienota nog een studiefase is en er nog geen definitieve keuzes gemaakt zijn. Forum en kabinet zijn het eens dat er moet geleerd worden uit buitenlandse ervaringen.
Met aandrang vraagt het Forum om bij de realisatie van Malta ook voldoende oog te hebben voor de noodzakelijke uitvoeringsmodaliteiten en de neveneffecten die de uitvoering van Malta teweeg zal brengen. Momenteel is enkel het thema van de onderzoeksagenda mee opgenomen.
Het kabinet stelt een strikte timing voorop. Een conceptnota Malta wordt verwacht vóór de zomer van 2006.

(rapport opiniepeiling in pdf)

Malta alvast van toepassing op de werven van de Vlaamse overheid...?
Tijdens het eerste overleg met het kabinet op 14 juli 2005 vroeg het Forum of de Vlaamse overheid de Maltaprincipes al zou toepassen op werven van de Vlaamse overheid. Dit is een initiatief dat in afwachting van een nieuw decreet door de Vlaamse overheid alvast genomen kan worden. Aan deze vraag blijkt ten dele reeds gevolg gegeven door het uitwerken van een procedure. Wordt vervolgd...?

Archeologie en de herziening van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen
Het Forum vraagt aandacht voor de integratie van archeologie bij de herziening van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen.


2. MAART 2006 – SEPTEMBER 2006: Deelname Klankbordgroep Malta

Het overleg op het kabinet mondt uit in deelname aan de Klankbordgroep.

MAART - APRIL 2006

De ‘Klankbordgroep Malta’ heeft de taak de ‘Werkgroep Malta’ (VIOE en toenmalig AML) te begeleiden bij de uitwerking van een conceptnota die de basis vormt voor de decreetswijzigingen noodzakelijk voor de implementatie van Malta. Deze klankbordgroep is samengesteld uit alle geledingen van het archeologisch veld én andere, belanghebbende sectoren. Ter voorbereiding van de vergaderingen met de ‘Klankbordgroep’ heeft de ‘Werkgroep Malta’ een eerste startnota opgesteld, die ter discussie werd rondgestuurd in de maand februari. Na deze eerste ronde van schriftelijke reactie in de loop van maart volgt een tweede, herwerkte startnota die de basis vormt voor een reeks van 6 discussienamiddagen in de loop van mei en juni 2006.

MEI – JUNI 2006

In de oorspronkelijke startnota liggen de accenten op de preventieve archeologie en de financiering. Naarmate de discussies in de maanden mei en juni vorderen, worden de thema’s uitgebreid.

Het FVA speelt een actieve rol in de klankbordgroep en ligt zo o.a. aan de basis van het model van de zogenaamde trajectbegeleiding bij archeologische opgravingen (ROC-model). Uit buitenlandse ervaringen is immers voldoende gebleken dat de nieuwe Maltastructuren de kwaliteit van het archeologisch onderzoek niet steeds ten goede komen. Volgens het FVA vormt vooral de mobiliteit van archeologische bedrijven en instellingen een aanzienlijk probleem, met vaak een dalende kwaliteit van het archeologisch onderzoek tot gevolg. Kwaliteitsnormen, -controles en onderzoeksagenda’s bieden hier slechts een gedeeltelijk antwoord. Volgens het FVA is het belangrijk om tijdens de uitvoeringsfase van het onderzoek regionale en periodegebonden kennis te verankeren, om zo te komen tot correcte vraagstellingen en conclusies, én synthetiserend onderzoek. Om deze problemen van kwaliteitsverlies in de toekomstige Vlaamse archeologie in te dijken, dient de kwaliteit verankerd te worden op het terrein zelf. Het FVA neemt het initiatief een model uit te werken waarbij regionale trajectbegeleiding de archeoloog in het veld moet bijstaan. Het zogenaamde ROC-model (regionale onderzoekscollectiviteiten) wordt goed onthaald door de diverse archeologische geledingen en na intern overleg bij de klankbordgroep ingediend als een gezamenlijk initiatief van het archeologisch werkveld.

(ontwerptekst ROC-model)

AUGUSTUS – SEPTEMBER 2006

De discussienamiddagen leiden tot de definitieve conceptnota, die een laatste maal besproken wordt.

(eindnota Malta)


3. Wat nu?

Verder overleg wordt reeds in het vooruitzicht gesteld. Een aantal krijtlijnen zijn momenteel uitgetekend maar dienen verder ingevuld. Wellicht zal het verder overleg op thematische basis gebeuren. De conceptnota wordt alvast voorgelegd aan de Minister. Het FVA zal nauwlettend blijven toezien op de timing en nu reeds aandringen op een voorafname op de principes van het Verdrag van Malta in de lopende dossiers van de Vlaamse overheid.

4. Debat rond nieuw erfgoeddecreet trekt zich op gang.

FVA verdedigt een goede Vlaamse archeologie

Tijdens een hoorzitting in het Vlaams parlement verdedigde het Forum Vlaamse Archeologie (FVA) haar standpunten met betrekking tot een goede Vlaamse archeologische erfgoedzorg. Tijdens deze vergadering was verrassend nieuws te rapen, zoals het akkoord van de Vlaamse Confederatie Bouw om voor de financiering te werken vanuit een archeologiefonds.

Reeds verscheidene jaren wordt - al dan niet binnenskamers - gedebatteerd over de krijtlijnen van een nieuwe Vlaamse wet (decreet) over archeologie en erfgoed. Hierover werd al veel papier geproduceerd, maar concrete veranderingen in de regelgeving zijn er tot op heden niet. Op woensdag 26 januari jongstleden vond over de uitgangspunten van de huidige "conceptnota erfgoed" van minister Bourgeois en een tweede conceptnota van de hand van parlementslid Dirk Van Mechelen, een hoorzitting plaats in het Vlaams Parlement. Naast de Vlaamse Confederatie Bouw (VCB, beroepsvereniging van aannemers), de Beroepsvereniging van de VastgoedSector (BVS) en de Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie (VVIA), werd ook het FVA gevraagd naar haar standpunt. Het FVA presenteerde een power-point waarbij ze zeven punten centraal stelde als basisvoorwaarde voor een succesvolle implementatie van het verdrag van Malta: een efficiënt en duurzaam bestuurlijk landschap, een degelijke uitwerking van het begrip behoud in situ, integratie van archeologie binnen de ruimtelijke ordening, een doordacht en werkbaar kwaliteitskader, de urgente nood aan een duurzaam depotbeleid, syntheseonderzoek als sluitstuk van het onderzoek en een breed maatschappelijk draagvlak voor de archeologie in Vlaanderen. Bij elk van deze punten werd duiding gegeven en de pro's en de contra's van de conceptnota's werden er tegen afgewogen. Een uitgebreide tekst rond dit standpunt is opgenomen in bijlage.

Ook de drie andere partijen verdedigen hun standpunt en bedenkingen bij de nota en werden door de aanwezige commissieleden van het Vlaams parlement ondervraagd. Reeds eerder werd bericht over het initiatief van de bouwsector (VCB en BVS) om een archeologiefonds op te richten, dat fifty-fifty door de overheid en "verstoorders" - op basis van vierkante meters gebouwde vloeroppervlakte - zal moeten worden gespijsd. De bouwsector motiveert hun voorstel door te verwijzen naar de huidige toestand die ze als onbevredigend omschreven, en de door hen aangevoelde noodzaak om te streven naar een eenvoudige en beheersbare oplossing die als een soort solidaire verzekering zou moeten werken. Zowel het feit dat de bouwsector met een doordacht voorstel komt, als de inhoud ervan lijken het debat open te gooien en op gang te trekken. Uiteraard willen aannemers en ontwikkelaars de lijn van de "verzekering" doortrekken en hun onderzoekslast minimaliseren. Er vallen echter nog een reeks onduidelijkheden uit de weg te worden gewerkt, die in het model van de bouwsector naar voren komen. Zo zijn er klaarblijkelijk nog steeds heel wat misverstanden rond de centrale archeologische inventaris (CAI), haar betekenis en haar gebruik. Dit blijkt onder meer uit het voorstel om de CAI openbaar te maken en deze als criterium te gebruiken om te beslissen op welk terrein archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Ook hun pleidooi voor een door hen aangestelde - "onafhankelijke archeoloog" die als enige verantwoordelijk wordt gesteld voor de kwaliteit van het onderzoek en zijn beroep moet kunnen uitvoeren met zo min mogelijk inmenging van de overheid duidt de noodzaak voor een verdere dialoog.

De conceptnota onroerend erfgoed besteedt opvallend veel aandacht aan archeologie, en veel minder aan de andere aspecten van erfgoed. Ook bij het debat in de commissie eiste de archeologie de grootste aandacht op. Archeologie wordt steeds serieuzer genomen en is niet langer een marginaal maatschappelijk fenomeen. Deze verschuiving viel ook Adriaan Linters van het VVIA op. Hij wees onder meer op het belang van kritische en onafhankelijke erfgoedverenigingen die bepalend zijn voor het succes van behoud en ontsluiting van erfgoed, die meer dienen te zijn dan het "ondersteunen van de overheid bij haar taakstelling". Maar ook hij hamerde op het belang van samenhang en eenduidigheid in het beleid.

De contouren van een degelijk onroerend erfgoeddecreet tekenen zich mogelijk af. Wie geïnteresseerd is in het standpunt van het FVA kan dit hier lezen.

Lees meer  |  3 februari 2011